Ga metro nội đô Hà Nội và bài toán kinh tế: Lượng khách, ga trung chuyển, TOD

Hai tuyến metro đang chạy ở Hà Nội chở gần 21 triệu lượt khách trong năm 2025, dù chưa tuyến nào đi vào tận lõi trung tâm. Khi các ga ngầm nội đô lần lượt vận hành, giá trị kinh tế không chỉ nằm ở việc bớt tắc đường mà còn ở thời gian đi lại, năng suất lao động, thương mại quanh ga và một nguồn thu mới cho ngân sách từ khu vực TOD.

Lượng khách: bằng chứng đầu tiên về nhu cầu

Năm 2025, đơn vị vận hành metro Hà Nội phục vụ gần 21 triệu lượt hành khách. Riêng tuyến 2A Cát Linh – Hà Đông đạt hơn 13,68 triệu lượt, vượt 7,4% kế hoạch và tăng 15,3% so với năm 2024. Đoạn trên cao Nhổn – Cầu Giấy phục vụ khoảng 6,4 triệu lượt trong năm đầu, bình quân 19.000–21.000 lượt mỗi ngày, với 36 tuyến buýt kết nối dọc tuyến.

Tính lũy kế đến cuối tháng 4/2026, hai tuyến đã chở trên 62,2 triệu lượt khách. Kế hoạch năm 2026 đặt mục tiêu khoảng 21,6 triệu lượt, doanh thu gần 1.280 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý: tuyến số 3 hiện dừng ở Cầu Giấy, cách khu Ba Đình – Đống Đa – Hoàn Kiếm vài km. Khi 4 ga ngầm Kim Mã, Cát Linh, Văn Miếu, ga Hà Nội vận hành (mục tiêu tháng 12/2027), tuyến mới chạm tới nơi nhiều người thực sự cần đến. Đây là lý do giới chuyên môn kỳ vọng lượng khách sẽ tăng rõ khi đoạn ngầm hoàn thành, dù con số cụ thể còn phải chờ thực tế vận hành.

Ke ga metro Hà Nội - nhu cầu đi lại bằng đường sắt đô thị Ke ga tuyến 2A Cát Linh – Hà Đông; hai tuyến đang chạy đã chở hơn 62 triệu lượt khách tính đến tháng 4/2026 (ảnh minh họa).

Vì sao ga ngầm nội đô có giá trị kinh tế cao nhất mạng lưới

Lõi nội đô là nơi tập trung cơ quan, trường học, bệnh viện, văn phòng, thương mại và du lịch, trong khi đường phố không thể mở rộng. Mỗi km metro ngầm ở đây thay thế được lượng xe cá nhân lớn hơn nhiều so với cùng chiều dài ở ngoại thành.

Giá trị còn tăng theo cấp số khi các tuyến giao nhau. Một hành khách có thể đi từ Hà Đông, Cầu Giấy hay Xuân Đỉnh vào lõi phố cổ mà chỉ đổi tàu một lần:

Chi tiết vị trí từng ga đã được tổng hợp ở bài Ga metro ngầm nội đô Hà Nội: quy hoạch chi tiết.

Đô thị Hà Nội mật độ cao - động lực kinh tế cho ga metro nội đô Mật độ xây dựng dày đặc ở khu vực nội đô là lý do metro phải đi ngầm và cũng là nơi mỗi nhà ga phục vụ nhiều người nhất (ảnh minh họa).

Chi phí lớn và cơ chế đặc thù để tăng tốc

Metro ngầm đắt hơn nhiều so với đi trên cao. Số liệu tham chiếu cập nhật năm 2026 cho tuyến đi ngầm vào khoảng 141,34 triệu USD/km, đã gồm VAT nhưng chưa tính giải phóng mặt bằng và dự phòng. Thực tế các dự án nội đô cho thấy quy mô vốn:

• Tuyến 3.1 Nhổn – ga Hà Nội: 34.826 tỷ đồng cho 12,5 km.
• Tuyến 2 Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo: trên 35.000 tỷ đồng cho khoảng 11,5 km.
• Tuyến 3.2 ga Hà Nội – Hoàng Mai (đề xuất): khoảng 40.570 tỷ đồng cho 8,7 km đi ngầm.

Để không lặp lại cảnh chậm tiến độ của các tuyến trước, Hà Nội đang áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 188/2025/QH15 và Luật Thủ đô 2026: rút gọn thủ tục, cho phép chỉ định thầu, triển khai 5 tuyến mới theo hợp đồng chìa khóa trao tay. Danh sách tàu cho các tuyến mới có thể xem tại bài 200 đoàn tàu cho metro Hà Nội.

TOD và thu hồi giá trị đất: nguồn vốn để làm tiếp metro

Khi một nhà ga mở, đất quanh đó tăng giá. Mô hình TOD giúp thành phố thu lại một phần giá trị tăng thêm này để tái đầu tư vào metro, thay vì để toàn bộ thuộc về người sở hữu đất.

Ngày 15/6/2026, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết 67/2026/NQ-HĐND quy định các khoản thu từ khai thác giá trị tăng thêm trong khu vực TOD. Các khoản thu được chia thành bốn nhóm, trong đó có hệ số lợi thế TOD, tỷ lệ thu từ khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt và phí cải thiện hạ tầng. Mức thu cụ thể, chính sách miễn giảm và tỷ lệ nộp ngân sách vẫn đang được UBND thành phố nghiên cứu để trình HĐND. Ở giai đoạn dự thảo, từng có đề xuất thu một tỷ lệ nhỏ trên lợi nhuận kinh doanh trong khu TOD và trên giá trị thửa đất khi giao dịch; đây là đề xuất, chưa phải mức áp dụng.

Kèm theo là Nghị quyết 66/2026/NQ-HĐND về phát triển đồng bộ hạ tầng quanh nhà ga. Theo định hướng dài hạn được giới thiệu trong quy hoạch Thủ đô, phần lớn nhà ga metro sẽ gắn với không gian TOD, và cơ chế thu hồi giá trị đất được kỳ vọng góp một phần đáng kể vào vốn làm metro.

Khu đô thị cao tầng tại Vĩnh Tuy - tiềm năng TOD dọc tuyến metro Khu đô thị cao tầng khu vực Vĩnh Tuy, nơi tuyến số 10 dự kiến đi qua; các khu dân cư lớn là nguồn khách và nguồn thu TOD tiềm năng (ảnh minh họa).

Không gian ngầm: thương mại và bãi đỗ xe

Ga ngầm nội đô mở ra một thị trường mới dưới lòng đất. Quy hoạch không gian ngầm đô thị trung tâm xác định 39 khu không gian công cộng ngầm (khoảng 954 ha) và 78 bãi đỗ xe ngầm ở bốn quận lõi cũ. Kinh nghiệm Tokyo, Seoul, Thượng Hải cho thấy phố thương mại ngầm nối trực tiếp với ga là một trong những tài sản có lượng khách ổn định nhất.

Bài toán này còn mang tính an toàn đô thị. Các chuyên gia từng ước tính nếu ga ngầm Trần Hưng Đạo không có lối kết nối ngầm, giờ cao điểm cứ vài phút sẽ có hàng trăm người đổ ra vỉa hè. Bãi đỗ xe ngầm theo hình thức PPP được dự báo là hạng mục có thể triển khai sớm nhất.

Tác động tới tăng trưởng Thủ đô và liên kết vùng

Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 11% trong năm 2026 và coi đường sắt đô thị là "xương sống" của giao thông. Việc khởi công cùng lúc 5 tuyến được lãnh đạo thành phố đánh giá là chương trình đầu tư metro lớn nhất từ trước đến nay. Các tuyến mới không chỉ phục vụ nội đô mà còn nối sang Đông Anh, Gia Lâm và hướng Hưng Yên, Bắc Ninh, giúp phân bố lại việc làm và dân cư trên quy mô vùng.

Những điểm nghẽn cần tính đến

• Giải phóng mặt bằng: đất quanh ga nội đô nhỏ, nhiều chủ, chi phí đền bù cao.
• Tiến độ: tuyến 2A và tuyến 3.1 đều chậm nhiều năm so với kế hoạch ban đầu; đoạn ngầm tuyến 3 đã thi công gần một thập kỷ.
• Tác động thi công: rào chắn kéo dài làm giảm doanh thu kinh doanh mặt phố trong nhiều năm.
• Kết nối chặng cuối: lượng khách phụ thuộc nhiều vào xe buýt gom, xe đạp, xe máy điện và vỉa hè đi bộ quanh ga.

Góc nhìn Săn Nhà Đẹp

Giá trị kinh tế của ga metro nội đô Hà Nội là có thật, nhưng sẽ đến theo từng đợt: khi đoạn ngầm tuyến 3 vận hành, khi các ga trung chuyển kết nối và khi quy hoạch TOD được phê duyệt. Người kinh doanh hoặc mua nhà quanh ga nên theo dõi ba mốc này thay vì kỳ vọng thay đổi ngay sau lễ khởi công.

Với người sở hữu đất trong khu TOD, cần lưu ý rằng một phần giá trị tăng thêm có thể được thành phố thu lại qua các khoản thu theo Nghị quyết 67/2026. Hãy chờ mức thu chính thức trước khi tính toán hiệu quả đầu tư.